Przejdź do głównej treści
Przejdź do menu
Poczta SU Kraków
Rozmiar czcionki A A A
Wersja dla niedowidzących

ul. Mikołaja Kopernika 36, 31-501 Kraków

Informacja telefoniczna pn-pt 7:30-15:00: +48 12 424 70 00

fax: +48 12 424 74 87

Historia Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie


Szpital Generalny św. Łazarza został powołany w 1788 roku. Wszakże aby zrozumieć jego genezę trzeba będzie cofnąć się w przeszłość i z bogatej liczby szpitali krakowskich wspomnieć przynajmniej o dwóch. Najdłuższą i najnobliwszą historię ma szpital św. Ducha, sięgający początkami XIII wieku. Szpital ten będący pod opieką zakonników zwanych Duchakami, przeznaczony był dla ludzi chorych i dla podrzutków. Zakon, jakkolwiek posiadał z dawnych wieków piękne tradycje, tak podupadł pod koniec XVIII wieku, że w roku 1783 został zniesiony. Szpital jednak na jakiś czas jeszcze pozostał.

I kilka słów o drugim ze szpitali. W 1714 roku biskup Michał Szembek sprowadził z Warszawy do Krakowa "panny do uczynków miłosierdzia osobliwą mające od Boga wokację", stąd zwane Siostrami Miłosierdzia lub też, z francuska, Szarytkami. Był to mały szpital przy ul. św. Jana, początkowo przeznaczony dla chorych (kobiet i mężczyzn po połowie) w uświęconej tradycją szpitalną liczbie 12 oraz dla sierot. W oczach krytycznego wizytatora, jakim z ramienia biskupa A.S. Załuskiego był Jacek A. Łopacki, ksiądz ale i doktor medycyny, szpital nie budził zastrzeżeń, stąd też nie wnosił zwyczajnych w takich przypadkach zastrzeżeń i poleceń "co by mogło służyć do dobrych rządów, bo te w nich znajdują się doskonałe", a przeciwnie chwali "nieustanną gorliwość i pilność" zakonnic.

Dziełem Komisji Edukacji Narodowej (powstałej w 1773 roku) była gruntowna reforma Uniwersytetu Krakowskiego. Jej działalność odniosła się również do Wydziału Lekarskiego. Dzięki aktywnej postawie Andrzeja Badurskiego (1740-1789) powstał pierwszy w Polsce szpital kliniczny w pojezuickim budynku przy kościele św. Barbary na Małym Rynku. Posiadał wprawdzie tylko 8 łóżek (4 dla mężczyzn i 4 dla kobiet), ale dawał możliwość nauczania "przy łóżku chorego". Działalność Badurskiego wsparta została aktywnością Rafała Józefa Czerwiakowskiego (1743-1816), profesora anatomii, chirurgii i położnictwa. Przybyło wtedy chorych, zwiększył się zakres udzielanej pomocy, zmniejszyła się jednak "powierzchnia użytkowa", ponieważ urządzono salę anatomiczną, aptekę, osobne pomieszczenie zajęli chorzy chirurgicznie i położnice.

Aby zapewnić chorym należytą opiekę i pielęgnację, zrodził się pomysł, zrazu zdawało się rozsądny, aby sprowadzić do szpitala Siostry Miłosierdzia, o których stosunkowo niedawno tak pięknie pisał w swym sprawozdaniu J. A. Łopacki. I tak się też stało. Jak pokaże przyszłość nie było to posunięcie fortunne.

Tymczasem co raz dotkliwiej odczuwano potrzebę wniesienia w Krakowie szpitala powszechnego, z czego tak władze miejskie jak i duchowne zdawały sobie sprawę. Problem rozwiązano powołując do życia Generalny Szpital św. Łazarza. W 1787 roku zakupiono za cenę 20 000 złotych polskich, które wprowadził prymas Michał Poniatowski, zubożały budynek klasztorny karmelitów. W kwietniu 1788 roku szpital akademicki św. Barbary został przeniesiony do tegoż szpitala na Wesołej. Od tej pory losy medycyny uniwersyteckiej zwiążą się z tą dzielnicą i główną jej ulicą, która w początkach XIX wieku przyjmie imię Mikołaja Kopernika , a dzieje szpitala św. Łazarza z jej prawą stroną.

Na kliniki wydzielono niewiele miejsca. W szpitalu obliczonym na 200 łóżek kliniki posiadały zaledwie 24 łóżka: 12 na klinikę chorób wewnętrznych, 8 na klinikę chirurgiczną, 4 na klinikę położniczą. Pozostała część szpitala podlegała lekarzowi naczelnemu z tytułem fizyka, stąd nazwana była fizykatem. Posiadała ona wspólny oddział dla chorych na choroby wewnętrzne i chirurgiczne, oddział położnic i mamek, oddział noworodków i podrzutków oraz oddział kalek. Niemowlęta z mamkami, starsze dzieci z opiekunką, akuszerką i służbą przeniesiono tu ze szpitala św. Ducha.

Naczelnym lekarzem szpitala, czyli fizykiem szpitalnym został profesor A. Badurski, a obok niego działał jako chirurg i położnik profesor R. J. Czerwiakowski. Oni też byli kierownikami klinik i prowadzili nauczanie kliniczne.

DECOPołączenie szpitala Sióstr Miłosierdzia z klinikami miało się wkrótce okazać posunięciem bardzo niefortunnym. Spór o kompetencję, zwłaszcza wobec niedociągnięć prawnych (do końca nie było wiadomo czy siostry są na usługach klinik, czy kliniki rezydują w szpitalu sióstr), zrodziło i to bardzo szybko, potrzebę szukania innego pomieszczenia, tak aby zwierzchnictwo klinik należało bezspornie i wyłącznie do władz uniwersyteckich. Na rozwiązanie problemu "lokalowego" trzeba było jednak czekać kilkanaście lat. Stworzyły to sprzyjające okoliczności: energiczna postawa, mającego polityczne wpływy prof. M.J. Brodowicza (1790-1885), wybuch epidemii cholery, który miał mieć swoje źródło w przepełnionym szpitalu i wreszcie, co najważniejsze wspaniałomyślność członków loży masońskiej "Przesąd zwyciężony", która rozwiązując lożę, przekazała swój budynek przy ul. Kopernika na cele kliniczne. Do niego też w 1827 roku przeprowadziły się wszystkie trzy kliniki. Profesorzy: M.J.Brodowicz. L.Bierkowski, J. Kwaśniewski przestali do tej pory być promariuszami oddziałów. W przyszłości nie miało to być regułą. Po wprowadzeniu się chorych "klinicznych" szpital zyskał nowe pomieszczenia. Przez stworzenie osobliwego oddziału chirurgicznego, doszło do podziału chorych. Pełną autonomię, z osobnym fizykiem uzyskał oddział ten dopiero w 1832 roku.

Nowe pomieszczenia dla klinik przy ul. Kopernika 7 zrazu zdawały się być dostatecznie obszerne, ale nie na długo. Ciasnota dała się wkrótce we znaki. Trzeba pamiętać, że ówczesny budynek nie odpowiadał wielkością obecnemu lecz stanowił tylko jego część środkową na planie kwadratu. Utrudnieniem stały się zwłaszcza krzyki rodzących położnic i płacz noworodków. Dlatego w 1836 roku podjęto decyzję powrotu kliniki położniczej do szpitala św. Łazarza. Klinika przetrwała tam do roku 1869. Potem nastąpił znowu rozdział.

DECOSzpital św. Ducha, po zniesieniu zakonu, stracił dotychczasową funkcję i stał się przytułkiem. Ponieważ w roku 1821 zlikwidowano dwa krakowskie szpitale, a to: szpital św. Sebastiana i Rocha (na łąkach św. Sebastiana) dla chorych wenerycznie i szpital dla umysłowo chorych, czyli "dom szalonych" lub "pacarellów" (przy ul. Szpitalnej), chorych przeniesiono w pomieszczenia szpitala św. Ducha, tworząc tam dwa oddziały. W późniejszym czasie, tj. po upadku Rzeczpospolitej Krakowskiej i wcieleniu Krakowa do Galicji, w roku 1855, szpitale św. Łazarza i św. Ducha, znalazły się pod jednym zarządem, stąd je tu łącznie wspominamy.

W 1862 roku Antoni Rosner (1831-1896), jako pierwszy w Krakowie uzyskał habilitację z dermatologii i wenerologii i rozpoczął nauczanie tego przedmiotu. Od tej pory oddział dla chorych wenerycznie stał się w zasadzie kliniką skórno - wenerologiczną, chociaż formalnie katedra została zatwierdzona w 1871 roku.

W październiku 1866 roku na klinikę ginekologiczno - położnicze przyszedł Maurycy Madurowicz (1831-1893). Dzięki jego usilnym staraniom, prowadzona przez niego klinika, została w 1869 roku przeniesiona do domku prof. Brodowicza (w pobliżu kliniki wewnętrznej i chirurgicznej), który odsprzedał Uniwersytetowi na ten właśnie cel. Oddział ginekologiczno - położniczy szpitala św. Łazarza pozostał jednak nadal na miejscu, a Madurowicz pełnił w nim obowiązki prymariusza.

W drugiej połowie XIX wieku zwłaszcza po uzyskaniu autonomii galicyjskiej, miały nastąpić korzystne zmiany w rozwoju szpitala św. Łazarza, zwłaszcza w zakresie jego budowli. Doszło do rozbudowy starego budynku, a ponadto znakomity operator i świetny organizator jakim był Alfred Obaliński (1843-1898), prymariusz oddziału chirurgicznego, doprowadził do nadbudowy drugiego piętra w głównym budynku szpitalnym. Tam też przeniesiono chorych chirurgicznie i zorganizowano (dopiero teraz) salę operacyjną. Miało to miejsce w 1878 roku.

W tym czasie trwają intensywne prace nad budową nowego gmachu szpitala. Zaplanowany jeszcze za czasów Rzeczpospolitej Krakowskiej nie został ukończony z powodu trudności ekonomicznych. Powracano do tego problemu wielokrotnie, wszakże na finalizację musiano jeszcze długo czekać. Dopiero 1 stycznia 1879 roku otwarto główny budynek zarządu szpitala (ul. Kopernika 17) i dwa równoległe pawilony, w którym umieszczono chorych wewnętrznie (oddział I-A i I-B).

Opróżnione miejsce w starym szpitalu zostało zajęte przez klinikę skórno-wenerologiczną, przeniesioną tu ze szpitala św. Ducha (1879 roku). W tym samym roku, również chory psychicznie zostali umieszczeni w nowym budynku, który powstał w ogrodach szpitala św. Łazarza (szpital św. Ducha przestał odtąd istnieć, a w kilka lat potem go zburzono).

DECOPonad wszelką wątpliwość, największym osiągnięciem organizacyjnym prof. Obalińskiego było doprowadzenie do budowy "pawilonu" (jak wówczas nazwano luźno stojące budynki szpitalne) chirurgicznego. Według własnego projektu profesora przy architektonicznej pomocy K. Zaremby, nie małym kosztem, stanął w 1893 roku przy ul. Kopernika, vis a vis kliniki chirurgicznej, budynek z czerwonej cegły, zwany odtąd "czerwoną chirurgią". Od tej pory mieścił on oddział chirurgii szpitala św. Łazarza. Pomieszczenie na drugim piętrze starego budynku, zajmie odtąd i do dziś, oddział i klinika skórno - wenerologiczna. Rozprzestrzenia się również oddział położniczo - ginekologiczny.

W roku przyjścia na katedrę ginekologii i położnictwa prof. Madurowicza (1863 rok), habilituje się z pediatrii Maciej Leon Jakubowski i w rok później rozpoczyna wykłady. Powstaje w ten sposób katedra pediatrii, a w 1873 roku, po mianowaniu Jakubowskiego profesorem, oddział zamienia się na klinikę. W trzy lata później, klinika przenosi się do nowego gmachu szpitala św. Ludwika wraz z oddziałem przy ul. Strzeleckiej. Na oddziale położniczym dochodzi w 1895 roku do podziału na oddział szpitalny i oddział szkoleniowy dla akuszerek.

W XIX wieku nie odczuwano potrzeby izolowania chorych na choroby zakaźne, stąd chorych "gorączkujących" umieszczono na oddziałach chorób wewnętrznych. Wyjątek stanowiły okresy epidemii, gdy duża liczba chorych zmuszała do szukania okresowo pomieszczeń na szpitale. Bodźcem do powołania osobnego oddziału był przypadek cholery azjatyckiej w 1892 roku na oddziale wewnętrznym, który stał się przyczyną zejścia kilku chorych kobiet. Stąd starania o powołanie nowego oddziału w osobnym budynku, spotkały się ze zrozumieniem. Oddano na ten cel jednopiętrowy budynek w pobliżu pawilonu chirurgicznego. Nędzny stan samego budynku i stałe zagrożenie nową epidemią, skłoniły czynniki nadrzędne do wybudowania w ogrodzie szpitala w dostatecznej odległości od pozostałych oddziałów, osobnego budynku, zrazu parterowego, w którym od tej pory znalazł się oddział chorób zakaźnych. Miało to miejsce w 1905 roku.

Druga połowa XIX wieku charakteryzuje się powstawaniem co raz to nowych specjalności. W szpitalu św. Łazarza miało to swój wyraz w powołaniu dalszych oddziałów. Tak w 1880 roku w dolnych pomieszczeniach oddziału I-B, powstaje oddział chorób oczu kierowany przez prof. L. Rydla. W kilka lat później (1893 roku) znajdzie on obszerniejsze pomieszczenia w głównym, administracyjnym budynku szpitala na I piętrze.

W podziemiu "Czerwonej chirurgii" natomiast zawiązuje S. Pieniążek oddział laryngologii (odtąd powierzonych sobie chorych miał na oddziale chirurgicznym). W 1899 roku oddział laryngologiczny przekształcono w klinikę. W kilka lat później uzyskała ona nędzne pomieszczenie w budyneczku po oddziale zakaźnym, w którym dane jej było przetrwać dwie wojny światowe.

Pod koniec XIX wieku przy ul. Kopernika 15 w pobliżu głównego budynku szpitala św. Łazarza czyli budynku administracyjnego, od strony zachodniej, czyli bliżej miasta, powstaje nowa klinika chorób wewnętrznych, do której przeniesiono chorych z dawnej loży masońskiej.

W takim stanie zastaje szpital św. Łazarza I Wojna Światowa. Z zamierzonej przebudowy pawilonów chorób wewnętrznych I-A i I-B musiano zrezygnować. Jeden z dwóch baraków przeznaczonych na czasowy pobyt chorych wewnętrznie przeznaczono na użytek oddziału chorób zakaźnych ("tyfusowy"). W tym samym celu oddano drugi barak w 1927 roku.

Okres międzywojenny nie zapisał się większymi przekształceniami. W latach 1924-1927 przy pawilonie chorób zakaźnych powstaje nowy budynek obserwacyjny, a w 1938 roku dochodzi do nadbudowy i dobudowy budynku głównego tegoż oddziału. Na bazie szpitala św. Łazarza powstają kliniki uniwersyteckie. 1926 roku pawilon chorób wewnętrznych I A zostaje przekształcony na I Katedrę Chorób Wewnętrznych. Klinika mieszcząca się przy ul. Kopernika 15 nosi odtąd nazwę II Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych. Również Oddział Chirurgiczny na czas niejaki (1929-1933) staje się II Katedrą Chirurgiczną. Na stałe utrzyma tę pozycję już po wojnie.

Prof. dr hab. Zdzisław Gajda

DECODECODECODECODECO

 


DECO DECO DECO DECODECODECO